Historyczno-kulturalne znaczenie staroobrzędowców w Rosji

Tłum. Grażyna Nazaruk /Gazeta Festiwalowa, Nr 1 (24), 28 maja 2002 r./

Staroobrzędowcy żyją wśród nas i zachowują staroruskie cerkiewne zwyczaje.

Staroobrzędowcy to przedstawiciele specyficznie rosyjskiego ruchu religijno-duchowego, który ukształtował się w Rosji w połowie XVII wieku w wyniku raskołu (schizmy), który podzielił jednolite niegdyś prawosławie.


Chrzest Rusi w roku 988 za czasów świętego kniazia Włodzimierza był wielkim wydarzeniem w historii kraju. Przez cały ten czas Cerkiew rosła w siłę i rozkwitała. Prawdziwą wiarą prawosławną nie mogły zachwiać żadne intrygi wrogów. Bezowocnie kończyły się próby zawładnięcia przez nich krajem, na klęskę były skazane usiłowania heretyków dążące do wypaczenia wiary.
Ważnym wydarzeniem w życiu kraju i Cerkwi był słynny Stogławyj Sobor (Sobór Stu Rozdziałów) w roku 1551 za panowania cara Iwana IV Groźnego, na którym ujednolicono kwestie związane z obrządkiem i ustalono surowe kary za ich nieprzestrzeganie.
W roku 1589 do Moskwy przyjechał patriarcha konstantynopolitański Jeremiasz. W tym też roku oficjalnie ustanowiono patriarchat moskiewski, a pierwszym patriarchą został metropolita Hiob. Zwracając się do cara patriarcha Jeremiasz powiedział: „Starożytny Rzym upadł z powodu herezji: drugim Rzymem - Konstantynopolem zawładnęli [...] Turcy, a twoje ogromne Cesarstwo - trzeci Rzym - przewyższyło wszystkich bogobojnością."

Ale właśnie wówczas, gdy Cerkiew ruska odniosła największy triumf, nastąpiła w niej schizma. To smutne wydarzenie miało miejsce za cara Aleksieja Michajłowicza i patriarchy Nikona.
Nikon, który został patriarchą w roku 1652, postanowił, w porozumieniu z carem, uporządkować księgi liturgiczne oraz niektóre obrzędy i zwyczaje, tak by ujednolicić je ze starymi greckimi oryginałami. Decyzję taką podjęto na soborze w roku 1654. W istocie jednak korektę przeprowadzono w oparciu o współczesne księgi greckie wydane w drukarniach weneckich. Wydania te sami Grecy uznali za wypaczone. W ślad za tym wprowadzono i inne zmiany. Część tych nowości mieszkańcy Starej Rusi odebrali jako naruszenie dogmatów wiary i zapowiedź nadejścia Antychrysta. Wprowadzanie ich pod przymusem wywoływało gwałtowny sprzeciw. Bardzo znanym obrońcą starego obrządku był protopop Awwakum. Nie złamały go żadne groźby, tortury, zesłanie, więzienie w ziemiance. W roku 1682 został spalony żywcem.
Historia schizmy pełna jest dramatycznych, nieraz tragicznych wydarzeń. Okrutnie prześladowani za swe przekonania ludzie wyrażali swój protest w skrajnych formach - dochodziło do aktów samospalenia, masowo uciekano do oddalonych, głuchych miejsc i poza granice Rosji.

W dzisiejszych czasach staroobrzędowcy mieszkają na wszystkich kontynentach. Żadne prześladowania i naciski nie były w stanie ich złamać.
Nie posiadając jednolitego centrum religijnego i jednolitego duchowego przywództwa, starowiercy dzielili się na różne odłamy. Dwa główne to popowcy i bezpopowcy. Część wspólnot starowierskich uważała za dopuszczalne przyjęcie duchownych z nowej, tzw. nikonowskiej Cerkwi (tak staroobrzędowcy nazywali rosyjską Cerkiew prawosławną) poprzez Sakrament chryzmopomazania (miro-pomazania - bierzmowanie u łacinników). Inni szermierze starej wiary kategorycznie odrzucali duchownych wyświęconych przez oficjalną Cerkiew. Otrzymali oni nazwę bezpopowcow.
Nastroje sprzeciwu wzmagało szereg wydarzeń: epidemie, wojny. Wielu widziało w tym początek Sądu Ostatecznego, zapowiedź zbliżania się Antychrysta.

Popowcy w XVIII i XIX w. poszukiwali biskupa, który mógłby stanąć na czele ich Cerkwi. Zostało to uwieńczone sukcesem. W roku 1846 na łono Cerkwi staroobrzędowców przeszedł grecki metropolita Amwrosij. Wydarzenie to miało miejsce w starowierskim monasterze w miasteczku Biała Krynica w monarchii austro-węgierskiej (obecnie obwód czernowicki na Ukrainie). Metropolita Amwrosij wyznaczył swego następcę - metropolitę Cyryla, a ten z kolei konsekrował biskupa starowierców w Rosji. W ten sposób pojawiła u staroobrzędowców hierarchia kościelna. Centrum duchowo-religijne tej Cerkwi od tamtej pory po dzień dzisiejszy znajduje się na Cmentarzu Rogożskim w Moskwie. Oficjalna nazwa wyznania brzmi: Ruska Prawosławna Cerkiew Staroobrzędowców. Najwyższym jej dostojnikiem jest metropolita, noszący tytuł: „moskiewski i całej Rusi". Od roku 1986 godność metropolity sprawuje Alimpij.

Staroobrzędowcy mają ogromne zasługi dla zachowania prawie wszystkich rodzajów kultury staroruskiej. Liczne badania dowodzą, że starowiercy zachowali staro-cerkiewno-słowiańską wymowę, kultywowali tradycje literatury polemicznej, zamiłowanie do słowa pisanego, zajmowali się ręcznym przepisywaniem i drukiem ksiąg sprzed reformy.
Jednocześnie to właśnie staroobrzędowcy byli pierwszymi szerzycielami reform Piotra I na początku wieku XVIII, a w XIX stuleciu - magnatami rosyjskiego przemysłu. Znane są na całym świecie dynastie rosyjskich przemysłowców, wywodzące się z szeregów starowierców, takie jak Riabuszyńscy, Morozowowie, Demidowowie, Guczkowowie. Bugrowowie i inni.
Trudno przecenić rolę staroobrzędowców w zachowaniu tradycji staroruskiego śpiewu cerkiewnego. Jak wiadomo, rzecznicy starego z zasady odrzucili nowy, wielogłosowy śpiew wprowadzony za czasów patriarchy Nikona i nowy system zapisu dźwięków - nutowy. Od połowy XVII w. po dzień dzisiejszy w świątyniach starowierców można usłyszeć tylko śpiew jednogłosowy - unisono wykonywany na podstawie staroruskiego średniowiecznego zapisu melodii - notacji kriukowej. Staroobrzędowcy zachowali podstawowe zasady sztuki wykonawczej pieśni cerkiewnych, które były kultywowane na Rusi: to przede wszystkim śpiew znamienny oraz śpiew diemstwienny i putiewy. Każda księga liturgiczna czytana jest w określonej manierze, która u staroobrzędowców nazywa się pogłasicq. Nauczanie tego kunsztu odbywa się drogą ustnego przekazywania tradycji uczniowi przez nauczyciela. W chwilach wolnych od nabożeństw staroobrzędowcy śpiewają poezję religijną poświęconą różnej tematyce: kajaniu się, pokucie, zbliżającemu się Sądowi Ostatecznemu, powtórnemu przyjściu na ziemię Zbawiciela oraz tragicznym kartom własnej historii. Do szczególnie ulubionych wierszy należą te, których bohaterami są prototop Awwakum i bojarynia Morozowa. uwieczniona na słynnym płótnie Surikowa.

Każdy, kto trafi do świątyni staroobrzędowców w czasie nabożeństwa, od razu zanurzy się w atmosferze Starej Rusi. Brodaci mężczyźni w długich kaftanach, dziewczęta i kobiety w sarafanach i białych jedwabnych chustkach na głowach, stare ikony, świece woskowe, długo trwające, po 5 - 6 godzin, modlitwy, w czasie których wierni składają głębokie pokłony, sięgające ziemi i kreślą znak krzyża dwoma palcami. I cała świątynia wypełnia się starym znamiennym śpiewem unisono, wykonywanym na podstawie notacji kriukowej.

Tacy są rosyjscy staroobrzędowcy. Żyją wśród nas i zachowują staroruskie cerkiewne zwyczaje.

N. Denisow, doktor historii sztuki, starszy pracownik naukowy Centrum Naukowego Rosyjskiej Muzyki Cerkiewnej im. prot. Dmitrija Razumowskiego przy Moskiewskim Państwowym Konserwatorium


Komentarze:

Dodaj swój komentarz:

Imię i nazwisko:*

Adres e-mail:*

Treść:*

ładowanie...

Kod z obrazka:*

 

 pola oznaczone * są wymagane

Szukaj na stronie

Od 1 września

Dwór Miłosza w Krasnogrudzie

czynny od poniedziałku do piątku 10.00 - 16.00

 

 

 

 Instytucja współprowadzona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP.

 

  Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego

 

IV Kongres Archiwistyki Społecznej

"Krasnogrudzkie Archiwum Pogranicza. Opowieść Małgorzaty Sporek-Czyżewskiej" 

 

  

 

SEJNEŃSKA KSIĘGA BAŚNI- OPOWIADA POMYSŁODAWCZYNI BOŻENA SZROEDER

 

,,Atlas Sejneńskiego Nieba" 

wystawa Małgorzaty Dmitruk, Biała Synagoga

 

  

,,Żegaryszki II i Inne" 

wystawa Krzysztofa Czyżewskiego, Krasnogruda, aleja Gabrielii

 

 

  

 

 

Szanowni Państwo, drodzy Przyjaciele, kochani Rodzice, Sąsiedzi, Goście Sejn i Krasnogrudy, 

Bardzo zachęcamy do wsparcia Fundacji Pogranicze 1%-em Waszego podatku. Pomoc taka dla nas w dzisiejszych czasach jest jedną z możliwych dróg utrzymania naszego miejsca.  

Jak można przekazać 1% swojego podatku dla Organizacji Pożytku Publicznego jaką jest Fundacja Pogranicze? W zeznaniu podatkowym należy wpisać KRS Fundacji Pogranicze: 0000178248.

 

 

 

 

 

Oferta edukacyjna

Darowizny uzyskane przez Fundację Pogranicze

W związku z otrzymaniem darowizn, na podstawie art. 18 ust. 1f, pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397, ze zmianami), Fundacja Pogranicze podaje do publicznej informacji, że łączna kwota uzyskana z tego tytułu w okresie od 01.01.2020 r. do 31.12.2020 r. wyniosła 88.736,29 zł.

W 2020 roku Fundacja uzyskała również kwotę 9.545,20 zł w formie wpłat z 1% podatku oraz 5.667,98 z tytułu zbiórki publicznej nr 2018/2901/OR.

Otrzymane darowizny Fundacja Pogranicze w całości przeznaczyła na realizację działań statutowych.

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

INFORMACJA O POLITYCE PRYWATNOŚCI