Miejsca - Drukarnia

W 1602 r. w Sejnach została otwarta drukarnia dominikanów, w której w 1863 r. wydrukowano pierwsze publikacje w języku litewskim w tym regionie. W 1906 r. została założona drukarnia "Šaltinis" i jego dodatki, "Vadovas", "Spidulys". "Šaltinis" stał się jednym z najlepszych tygodników na Litwie. Jego redaktorami byli: ksiądz K. Prapuolenis, ks. J. Laukaitis, ks. J. Vailokaitis i inni. Przed I wojną światową Sejny stały się ważnym ośrodkiem prasy litewskiej. Tu wydano kilkaset litewskich książek, kalendarzy, broszur i gazet.


Šaltinis – Vadovas – Spindulys

Pod koniec XIX w. w zaborze pruskim zaczęto wydawać czasopisma, modlitewniki i książki litewskie. Były one przemycane przez granicę przez tzw. księgonoszy i rozpowszechniane na terenach objętych zakazem carskim. Seminarium sejneńskie stało się punktem przerzutowym, skąd zakazane druki rozsyłano w inne rejony.

W seminarium działały również tajne organizacje, które miały na celu podnoszenie świadomości narodowej Litwinów i powrót do korzeni, do ludowych tradycji. Ich członkowie byli zobowiązani do publikowania przynajmniej raz w roku artykułu w jednej z tajnych gazet litewskich: „Varpas” (Dzwon), „Apžvalga” (Przegląd), „Ūkininkas” (Rolnik) czy „Aušra” (Jutrzenka), wydawanych w Prusach Wschodnich.

W takich właśnie warunkach politycznych zostały wydane w Sejnach pierwsze, ręcznie pisane, gazety litewskie. Wiosną 1891 r. ukazał się „Knapt”, który jesienią zmienił tytuł na bardziej wymowny – „Viltis” (Nadzieja). Ukazywał się przez rok. Jednym z redaktorów naczelnych był Pranas Bučys – w przyszłości rektor Akademii Duchownej w Petersburgu. „Wydano” sześć numerów pisma. Kolejna gazeta – „Jaunomenės Draugas” (Kolega Młodzieży) z 1903 r., wydawana była bardzo krótko.

„Šaltinis” (Źródło) to jedna z tajnych organizacji seminarzystów, założona w 1902 r. Jej członkami byli późniejsi redaktorzy (min. Juozas Laukaitis) pierwszej drukowanej gazety o takiej samej nazwie – „Šaltinis”, wydawanej od 1906 r. w Sejnach. Skąd nazwa? W okresie carskiego zakazu druku do ludności wiejskiej rzadko trafiały przemycane książki i gazety. Natomiast w każdym litewskim domu można było znaleźć modlitewniki: Šaltinis lub Mažas Šaltinis Dieviškos loskos (Małe źródło Bożej łaski). Modlitewniki dla chłopów przez długi czas były jak elementarz, z którego uczyli się choćby czytać w rodzimym języku, i nie pozwalały zapomnieć o pochodzeniu. Zarówno założycielom tajnej organizacji, jak i twórcom gazety bliskie były ideały poszukiwania własnych korzeni i podtrzymywania narodowych tradycji. Stąd też odwołanie w nazwie do modlitewnika... Zwłaszcza redaktorzy gazety chcieli, by „Šaltinis” był źródłem, z którego ludzie mogą czerpać wiadomości o tradycjach, narodowych ideałach oraz wiedzę. Gazeta miała uczyć i przypominać o ojczystej mowie, pomagać w rozwoju. Miała trafiać pod strzechy.

Kiedy w 1904 r. władze carskie zniosły zakaz druku czcionką łacińską, zaczęto ubiegać się o zezwolenie na wydawanie czasopisma. Nie było to jednak łatwe, a urząd wydający zezwolenia został zasypany mnóstwem podobnych próśb. Dzięki pomocy wspomnianego już Pranasa Bučysa, który był poważaną osobą w Petersburgu, w 1905 r. zgodę uzyskano.

Założenie wydawnictwa w niewielkim miasteczku wiązało się jednak z dużym ryzykiem, choćby z powodu braku odbiorców i nieukształtowanego nawyku czytania prasy. Przeszkodą był też analfabetyzm i surowa rosyjska cenzura. Początkowo myślano o wydawaniu nowej gazety w Wilnie. Jednak zbyt duża popularność „Vilniaus Žinios” (Wiadomości Wileńskich) ostatecznie skłoniła pomysłodawców do zwrócenia swej uwagi na Sejny.

W marcu 1906 r. ukazał się pierwszy numer „Šaltinisa”. Wydawany był w założonej w tym samym roku litewskiej drukarni. Kapitał początkowy drukarni zebrano dzięki ofiarności parafii sejneńskiej i wileńskiej. Wynosił 20 000 rubli - wówczas była to duża suma. Założycieli – „Laukaitis ir Bendrovė” (Laukajtis i S-ka), stać było na zakup jednej z lepszych maszyn drukarskich, kilku rodzajów czcionek oraz zatrudnienie specjalistów z Warszawy do obsługi drukarni. W miarę wzrostu nakładu, dokupywano kolejny sprzęt.
Działalność drukarni szczegółowo opisała Barbora Vileišytė w artykule Działalność kulturalna drukarni w Sejnach (1906-1915) (patrz: „Almanach Sejneński”, nr 1).

Pełna nazwa pisma, po drobnych zmianach, brzmiała: „Šaltinis.Iliustruotas Lietuvių krikščų-demokratų savaitraštis” (Šaltinis. Ilustrowany tygodnik przeznaczony dla Litwinów chrześcijan-demokratów). Było to kilkunastostronicowe pismo, z jasnożółtymi okładkami, niewiele większe od formatu A4 (dokładny wymiar: 31,5 cm´21,5 cm). Zamieszczano w nim wiadomości z kraju i świata, porady, poruszano tematy religijne, społeczne, związane z oświatą i świadomością narodową. W 1908 r., gdy w „Šaltinisie” pojawiało się coraz więcej informacji i porad dotyczących rolnictwa, utworzono dodatek „Artojas” (Oracz). Ukazywał się również „Šaltinėlis” (Źródełko) – dodatek dla dzieci, „Vainikėlis” – dla młodzieży, oraz dodatek noworoczny „Kvieslys”. Strzałem w dziesiątkę były też zamieszczane po wybuchu pierwszej wojny światowej dokładne i aktualne informacje z frontu, które otrzymywał od agencji telegrafistów. Dzięki nim „Šaltinis” zyskał wielu nowych czytelników.

„Šaltinis” miał największy nakład spośród wszystkich ówczesnych gazet, wydawanych w sejneńskiej drukarni: „Vadovas” i „Spindulys”. Od chwili wydania pierwszego numeru zwiększał się: od 2 tys. egzemplarzy w 1906 r., 6 tys. w 1909 r., do 15 tys. w 1914 r. Gazetę rozprowadzano przede wszystkim na terenie guberniach kowieńskiej, wileńskiej i suwalskiej. By zachęcić ludzi do kupowania pisma, wydawcy stosowali bardzo wówczas nowatorskie chwyty marketingowe. Organizowano promocje dla prenumeratorów, konkursy, loterie, a nawet obniżono cenę tygodnika.

Kolejną zaskakującą informacją jest liczba korespondentów „Šaltinisa”. Na przykład w 1910 r. gazeta miała ponad pięciuset współpracowników, na obszarze Litwy i Europy Zachodniej. Autorzy artykułów podpisywali się, z powodu carskich represji wobec ”nieprawomyślnych” dziennikarzy, pseudonimami.

Redaktorzy kładli nacisk na poprawność języka używanego na łamach tygodnika. Było to istotne, ponieważ wówczas nie istniała jeszcze usystematyzowana gramatyka litewska, a potoczny język pełen był zapożyczeń. W 1909 r. ks. Juozas Laukaitis, redaktor „Šaltinisa”, zaprosił do Sejn językoznawców litewskich, aby uporządkować zasady pisowni.

W podwileńskich wsiach „Šaltinis” był rozprowadzany za darmo - konkurował tam z darmowymi polskimi pismami. Z czasem jednak wydawcy doszli do wniosku, że mieszkańcy Wileńszczyzny stanowią specyficzne audytorium. Byli to przede wszystkim Litwini, którzy mieszkali na wsi i rzadko mieli kontakt ze słowem pisanym w języku litewskim. Dlatego w 1909 r. wydawcy zdecydowali się na wydawanie kolejnej gazety – „Spindulys” (Promień), zastąpił na Wileńszczyźnie „Šaltinisa”. W nowo powstałym piśmie używano prostszego języka, przez co była o wiele bardziej czytelna dla odbiorców. Miała zapobiegać wynarodowieniu Litwinów na tamtych terenach poprzez np. naukę czytania i pisania w języku litewskim.

Po udanym starcie „Šaltinisa”, w 1908 r. rozpoczęto wydawanie litewskojęzycznego miesięcznika dla księży „Vadovas” (Przewodnik). Ukazały się 72 numery pisma. Zamieszczano w nim propozycje kazań na niedziele i święta, naukowe publikacje głównie o tematyce teologicznej, czy informacje z życia kościoła. „Vadovas” również wprowadzał i ujednolicał religijną i kościelną terminologię.

W 1915 r., kiedy zbliżał się do Sejn front, drukarnię i wydawnictwo zlikwidowano. Według Barbory Vileišytė, maszyny drukarskie trafiły ostatecznie do Wilna. Po wojnie, ze względu na poważny konflikt polsko-litewski, wznowienie działalności wydawnictwa było niemożliwe.

Przed pierwszą wojną światowa Sejny, obok Wilna i Kowna, były jednym z liczących się centrów litewskiego czasopiśmiennictwa. A wydawane przez „Laukaitis ir Bendrovė” gazety sprawiły, że niewielkie miasteczko było zauważane. Ponoć przechowywane w prywatnych zbiorach stare wydania „Šaltinisa” są bardzo cenną pamiątką z tamtego czasu, symbolem walki o przywrócenie i utrzymanie litewskości.


Komentarze:

Dodaj swój komentarz:

Imię i nazwisko:*

Adres e-mail:*

Treść:*

ładowanie...

Kod z obrazka:*

 

 pola oznaczone * są wymagane

Szukaj na stronie

Od 1 września

Dwór Miłosza w Krasnogrudzie

czynny od poniedziałku do piątku 10.00 - 16.00

 

 

 

 Instytucja współprowadzona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP.

 

  Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego

 

IV Kongres Archiwistyki Społecznej

"Krasnogrudzkie Archiwum Pogranicza. Opowieść Małgorzaty Sporek-Czyżewskiej" 

 

  

 

SEJNEŃSKA KSIĘGA BAŚNI- OPOWIADA POMYSŁODAWCZYNI BOŻENA SZROEDER

 

,,Atlas Sejneńskiego Nieba" 

wystawa Małgorzaty Dmitruk, Biała Synagoga

 

  

,,Żegaryszki II i Inne" 

wystawa Krzysztofa Czyżewskiego, Krasnogruda, aleja Gabrielii

 

 

  

 

 

Szanowni Państwo, drodzy Przyjaciele, kochani Rodzice, Sąsiedzi, Goście Sejn i Krasnogrudy, 

Bardzo zachęcamy do wsparcia Fundacji Pogranicze 1%-em Waszego podatku. Pomoc taka dla nas w dzisiejszych czasach jest jedną z możliwych dróg utrzymania naszego miejsca.  

Jak można przekazać 1% swojego podatku dla Organizacji Pożytku Publicznego jaką jest Fundacja Pogranicze? W zeznaniu podatkowym należy wpisać KRS Fundacji Pogranicze: 0000178248.

 

 

 

 

 

Oferta edukacyjna

Darowizny uzyskane przez Fundację Pogranicze

W związku z otrzymaniem darowizn, na podstawie art. 18 ust. 1f, pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397, ze zmianami), Fundacja Pogranicze podaje do publicznej informacji, że łączna kwota uzyskana z tego tytułu w okresie od 01.01.2020 r. do 31.12.2020 r. wyniosła 88.736,29 zł.

W 2020 roku Fundacja uzyskała również kwotę 9.545,20 zł w formie wpłat z 1% podatku oraz 5.667,98 z tytułu zbiórki publicznej nr 2018/2901/OR.

Otrzymane darowizny Fundacja Pogranicze w całości przeznaczyła na realizację działań statutowych.

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

INFORMACJA O POLITYCE PRYWATNOŚCI