Šaltinis

Po upadku Powstania Styczniowego, gdy władze carskie na terennie Litwy zakazały druku czcionką łacińską, Litwini chcąc przeciwstawić się zakazowi podjęli się rozpowszechniania książek w języku litewskim, przemycając je z ówczesnych Prus Wschodnich. Dokonywali tego tzw. ”Knygnesiai” czyli „księgonosze”.


W razie złapania przez carską żandarmerię, księgonoszom groziły najsurowsze kary, do zsyłki na Syberię włacznie. Po zniesieniu zakazu kilku litewskich księży postanowiło otworzyć drukarnię w Sejnach. Najpierw w 1902 roku w sejneńskim seminarium duchownym założyli tajną organizację seminarzystów litewskich „Šaltinis”, a w 1906 roku otworzyli drukarnię o tej samej nazwie. Głównym z założycieli drukarni był Juozas Laukaitis. Siedziba drukarni mieściła się przy ówczesnej ulicy Węgierskiej (dzisiejsza ulica Zawadzkiego), nazwa wydawnictwa wzięła się od litewskiego modlitewnika. 

Wydawnictwo Šaltinis wydawało gazetę o tej samej nazwie z różnymi dodatkami: „Vadovas” („Przewodnik”), „Spindulys”(„Promień”), oraz pisemko dla dzieci „Šaltinelis”(„Źródełko”). Na swojej pierwszej maszynie drukarskiej marki „Augsburg” wydrukowali oni około piętnastu tysięcy egzemplarzy gazety z dodatkami. Gazeta „Šaltinis” stała się najpopularniejszym i jednym z nielicznych pism na Litwie. Niestety 1915 roku drukarnię zamknięto. Działalność „Šaltinisa” była bardzo ważna dla Litwinów. Gazety poruszały tematy wiary i ojczyzny, a to pomagało odradzać się zniewolonym Litwinom. 
Pod koniec XIX w. w zaborze pruskim zaczęto wydawać czasopisma, modlitewniki i książki litewskie. Były one przemycane przez granicę przez tzw. księgonoszy (Jednym z nich był Povilas Matulewiciaus ze wsi Krejwiany koło Punska) i rozpowszechniane na terenach objętych zakazem carskim. W Sejnach istniał ważny ośrodek tożsamości litewskiej - Seminarium sejneńskie, które stało się punktem przerzutowym, skąd zakazane druki rozsyłano w inne rejony Litwy. W seminarium działały również tajne organizacje, które miały na celu podnoszenie świadomości narodowej Litwinów i powrót do korzeni, do ludowych tradycji. 

„Šaltinis” (Źródło) to jedna z tajnych organizacji seminarzystów założona w 1902 r. Jej członkami (min. Juozas Laukaitis) byli późniejsi redaktorzy pierwszej drukowanej gazety o takiej samej nazwie – „Šaltinis”, wydawanej od 1906 r. w Sejnach. W okresie carskiego zakazu druku do ludności wiejskiej rzadko trafiały przemycane z Prus książki i gazety. Natomiast w każdym litewskim domu można było znaleźć modlitewniki: „Šaltinis” lub „Mažas Šaltinis Dieviškos loskos” (Małe źródło Bożej łaski). Modlitewniki dla chłopów przez długi czas były jak elementarz, z którego uczyli się czytać w rodzimym języku i nie pozwalały zapomnieć o swym pochodzeniu. Zarówno założycielom tajnej organizacji, jak i twórcom gazety bliskie były ideały poszukiwania własnych korzeni i podtrzymywania narodowych tradycji. Stąd też odwołanie w nazwie do modlitewnika... 

Zwłaszcza redaktorzy gazety chcieli, by „Šaltinis” był źródłem, z którego ludzie mogą czerpać wiadomości o tradycjach, narodowych ideałach. Gazeta miała uczyć i przypominać o ojczystej mowie, pomagać w rozwoju. W takich właśnie warunkach politycznych zostały wydane w Sejnach pierwsze, ręcznie pisane, gazety litewskie. 
Kiedy w 1904 r. władze carskie zniosły zakaz druku czcionką łacińską, zaczęto ubiegać się o zezwolenie na wydawanie litewskojęzycznego czasopisma. Nie było to jednak łatwe, a urząd wydający zezwolenia został zasypany mnóstwem podobnych próśb. Dzięki pomocy Pranasa Bučysa, który był poważaną osobą w Petersburgu, w 1905 r. zgodę uzyskano. 

Założenie wydawnictwa w niewielkim miasteczku wiązało się jednak z dużym ryzykiem, choćby z powodu braku odbiorców i nieukształtowanego nawyku czytania prasy. Przeszkodą był też analfabetyzm i surowa rosyjska cenzura. Początkowo myślano o wydawaniu gazety w Wilnie, jednak zbyt duża popularność już wydawanej gazety „Vilniaus Žinios” (Wiadomości Wileńskich) ostatecznie skłoniła pomysłodawców do zwrócenia uwagi na możliwośc wydawania nowego pisma w Sejnach. 

W marcu 1906 r. ukazał się pierwszy numer „Šaltinisa”. Wydawany był w założonej w tym samym roku litewskiej drukarni. Kapitał początkowy drukarni zebrano dzięki ofiarności parafii sejneńskiej i wileńskiej. Wynosił on 20 000 rubli. Wówczas była to duża suma. Założycieli – „Laukaitis ir Bendrovė” (Laukajtis i S-ka), stać było na zakup jednej z lepszych maszyn drukarskich, kilku rodzajów czcionek oraz zatrudnienie specjalistów z Warszawy do obsługi drukarni. W miarę wzrostu nakładu, dokupywano kolejny sprzęt. Pełna nazwa pisma, po drobnych zmianach, brzmiała: „Šaltinis.Iliustruotas Lietuvių krikščų-demokratų savaitraštis” (Šaltinis. Ilustrowany tygodnik przeznaczony dla Litwinów chrześcijan-demokratów). Było to kilkunastostronicowe pismo, z jasnożółtymi okładkami, niewiele większe od formatu A4 (dokładny wymiar: 31,5 cm´21,5 cm). Zamieszczano w nim wiadomości z kraju i świata, porady, poruszano tematy religijne, społeczne, związane z oświatą i świadomością narodową. W 1908 r., gdy w „Šaltinisie” pojawiało się coraz więcej informacji i porad dotyczących rolnictwa, utworzono dodatek „Artojas” (Oracz). Ukazywał się również „Šaltinėlis” (Źródełko) – dodatek dla dzieci, „Vainikėlis” (wianeczek) – dla młodzieży, oraz dodatek noworoczny „Kvieslys”. Strzałem w dziesiątkę były też zamieszczane po wybuchu pierwszej wojny światowej dokładne i aktualne informacje z frontu, które otrzymywano od agencji telegraficznej. Dzięki nim „Šaltinis” zyskał wielu nowych czytelników. 

„Šaltinis” miał największy nakład spośród wszystkich ówczesnych gazet, wydawanych w sejneńskiej drukarni. Od chwili wydania pierwszego numeru nakład zwiększał się: od 2 tys. egzemplarzy w 1906 r., do 6 tys. w 1909 r., i do 15 tys. w 1914 r. Gazetę rozprowadzano przede wszystkim na terenie guberni kowieńskiej, wileńskiej i suwalskiej. By zachęcić ludzi do kupowania pisma, wydawcy stosowali bardzo wówczas nowatorskie chwyty marketingowe. Organizowano promocje dla prenumeratorów, konkursy, loterie, a nawet obniżono cenę tygodnika. 

Kolejną zaskakującą informacją jest liczba korespondentów „Šaltinisa”. Na przykład w 1910 r. gazeta miała ponad pięciuset współpracowników, na obszarze Litwy i Europy Zachodniej. Autorzy artykułów, z powodu carskich represji wobec ”nieprawomyślnych” dziennikarzy, podpisywali się pseudonimami. Redaktorzy kładli nacisk na poprawność języka używanego na łamach tygodnika. Było to istotne, ponieważ wówczas nie istniała jeszcze usystematyzowana gramatyka litewska, a potoczny język pełen był zapożyczeń. W 1909 r. ks. Juozas Laukaitis, redaktor „Šaltinisa”, zaprosił do Sejn językoznawców litewskich, aby uporządkować zasady pisowni.

W podwileńskich wsiach „Šaltinis” był rozprowadzany za darmo - konkurował tam z darmowymi polskimi pismami. Z czasem jednak wydawcy doszli do wniosku, że mieszkańcy Wileńszczyzny stanowią specyficzny krag czytelników. Byli to przede wszystkim Litwini, mieszkający na wsi i rzadko mieli kontakt ze słowem pisanym w języku litewskim. Dlatego w 1909 r. wydawcy zdecydowali się na wydawanie kolejnej gazety – „Spindulys” (Promień), która zastąpiła na Wileńszczyźnie „Šaltinisa”. W nowo powstałym piśmie używano prostszego języka, przez co była o wiele bardziej czytelna dla odbiorców. Miała zapobiegać wynarodowieniu Litwinów na tamtych terenach poprzez np. naukę czytania i pisania w języku litewskim.

Po udanym starcie „Šaltinisa”, w 1908 r. rozpoczęto wydawanie litewskojęzycznego miesięcznika dla księży „Vadovas” (Przewodnik). Ukazały się 72 numery tego pisma. Zamieszczano w nim propozycje kazań na niedziele i święta, naukowe publikacje głównie o tematyce teologicznej oraz informacje z życia Kościoła. „Vadovas” również wprowadzał i ujednolicał religijną i kościelną terminologię.

W 1915 r., kiedy zbliżała się do Sejn linia frontu, drukarnię i wydawnictwo zlikwidowano. Według Barbory Vileišytė, maszyny drukarskie trafiły do Wilna. Po wojnie, ze względu na poważny konflikt polsko-litewski, wznowienie działalności wydawnictwastało się niemożliwe. 

Przed pierwszą wojną światowa Sejny, obok Wilna i Kowna, były jednym z najbardziej liczących się centrów litewskiego czasopiśmiennictwa a wydawane przez „Laukaitis ir Bendrovė” gazety sprawiły, że niewielkie miasteczko było zauważone. Przechowywane w prywatnych zbiorach stare wydania „Šaltinisa” są dziś bardzo cenną pamiątką tamtych czasów, symbolem walki o przywrócenie i utrzymanie litewskości. 


Komentarze:

Dodaj swój komentarz:

Imię i nazwisko:*

Adres e-mail:*

Treść:*

ładowanie...

Kod z obrazka:*

 

 pola oznaczone * są wymagane

Szukaj na stronie

Od 1 września

Dwór Miłosza w Krasnogrudzie

czynny od poniedziałku do piątku 10.00 - 16.00

 

 

 

 Instytucja współprowadzona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP.

 

  Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego

 

IV Kongres Archiwistyki Społecznej

"Krasnogrudzkie Archiwum Pogranicza. Opowieść Małgorzaty Sporek-Czyżewskiej" 

 

  

 

SEJNEŃSKA KSIĘGA BAŚNI- OPOWIADA POMYSŁODAWCZYNI BOŻENA SZROEDER

 

,,Atlas Sejneńskiego Nieba" 

wystawa Małgorzaty Dmitruk, Biała Synagoga

 

  

,,Żegaryszki II i Inne" 

wystawa Krzysztofa Czyżewskiego, Krasnogruda, aleja Gabrielii

 

 

  

 

 

Szanowni Państwo, drodzy Przyjaciele, kochani Rodzice, Sąsiedzi, Goście Sejn i Krasnogrudy, 

Bardzo zachęcamy do wsparcia Fundacji Pogranicze 1%-em Waszego podatku. Pomoc taka dla nas w dzisiejszych czasach jest jedną z możliwych dróg utrzymania naszego miejsca.  

Jak można przekazać 1% swojego podatku dla Organizacji Pożytku Publicznego jaką jest Fundacja Pogranicze? W zeznaniu podatkowym należy wpisać KRS Fundacji Pogranicze: 0000178248.

 

 

 

 

 

Oferta edukacyjna

Darowizny uzyskane przez Fundację Pogranicze

W związku z otrzymaniem darowizn, na podstawie art. 18 ust. 1f, pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397, ze zmianami), Fundacja Pogranicze podaje do publicznej informacji, że łączna kwota uzyskana z tego tytułu w okresie od 01.01.2020 r. do 31.12.2020 r. wyniosła 88.736,29 zł.

W 2020 roku Fundacja uzyskała również kwotę 9.545,20 zł w formie wpłat z 1% podatku oraz 5.667,98 z tytułu zbiórki publicznej nr 2018/2901/OR.

Otrzymane darowizny Fundacja Pogranicze w całości przeznaczyła na realizację działań statutowych.

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

INFORMACJA O POLITYCE PRYWATNOŚCI